Độ lún giả thiết (Sgt) là gì? Vì sao TCCS 41-2022 yêu cầu dùng khi tính lún nền đắp trên đất yếu
- 121 Lượt xem
- Ngày tạo: 27/01/2026
- Cập nhật: 27/01/2026
Độ lún giả thiết (Sgt) là một giá trị lún đưa vào trước trong bài toán tính lún nền đắp trên đất yếu, được TCCS 41-2022 sử dụng như một dạng hệ số an toàn cho yêu cầu biến dạng.
Mục tiêu của Sgt là làm cho kết quả thiết kế không phụ thuộc vào tiến độ thi công (đắp nhanh hay đắp chậm, chờ 2 năm hay 5 năm), nhưng vẫn đảm bảo sau cùng cao độ hoàn thiện đạt đúng và độ lún thực tế không “vượt rào” so với giả thiết.
Vì sao phải có “độ lún giả thiết” khi tính lún?
Trong thực tế, độ lún xảy ra theo thời gian. Cùng một nền đắp, nếu bạn quay lại sớm thì thấy lún ít; quay lại muộn thì thấy lún nhiều. Điều này tạo ra một vấn đề rất “đời thường”:
🔸Nếu tính toán theo chiều cao thiết kế 5 m, thì khi thi công bạn sẽ phải đắp bù theo mức lún đã xảy ra.
🔸Mức đắp bù đó lại phụ thuộc vào tiến độ thi công của bạn
🔸Vậy bài toán thiết kế sẽ bị “lệch” theo tiến độ thi công, trong khi tiêu chuẩn cần một cách tính ổn định và thống nhất.
Chính vì vậy, tiêu chuẩn đưa ra cách tiếp cận: cộng thêm một độ lún giả thiết Sgt vào chiều cao đắp để tính lún.
Ví dụ trực quan: cùng thiết kế 5 m, nhưng tổng chiều cao đắp thực tế lại khác nhau
Giả sử có 2 nền đắp cùng chiều cao thiết kế 5 m, thi công trong cùng khu vực, địa chất tương đồng.
Trường hợp 1: quay lại sau 2 năm
🔸Đội thi công đắp trước: 3 m
🔸Sau 2 năm, nền lún: 0,2 m
🔸Muốn đạt cao độ hoàn thiện 5 m, phải đắp tiếp: 2,2 m
👉Tổng chiều cao đắp thực tế: 3 + 2,2 = 5,2 m
Trường hợp 2: quay lại sau 5 năm
🔸Đội thi công đắp trước: 3 m
🔸Sau 5 năm, nền lún: 0,5 m
🔸Muốn đạt cao độ hoàn thiện 5 m, phải đắp tiếp: 2,5 m
👉Tổng chiều cao đắp thực tế: 3 + 2,5 = 5,5 m
Vấn đề cho thiết kế
Khi tính toán lún, ta lấy chiều cao đắp 5,2 m hay 5,5 m?
Nếu chọn theo tiến độ:
🔸Thi công “sớm” → ra 5,2 m
🔸Thi công “muộn” → ra 5,5 m
=> Thiết kế bị phụ thuộc vào thi công, không còn là một bài toán chuẩn hóa.
Cách giải quyết: dùng chiều cao đắp tính toán có cộng Sgt
Để bài toán không lệ thuộc vào tiến độ thi công, ta tính với:
Chiều cao đắp tính toán = Chiều cao thiết kế + Sgt
Ý nghĩa của cách làm này: Dù bạn thi công theo kiểu nào (đắp nhanh, đắp chậm, chờ lâu mới đắp bù), thì thiết kế vẫn “giả định” đã dự phòng một mức lún Sgt, và yêu cầu là tổng lún tính ra không được vượt quá Sgt.
Nói đơn giản theo đúng bản chất “hệ số an toàn”:Sgt là mức lún trần mà thiết kế đã dự phòng. Bạn thi công kiểu gì thì kiểu, lún thực tế cũng phải nằm trong mức dự phòng đó.
Ý rất quan trọng để hiểu đúng: “độ lún tính ra” trong bài có Sgt là gì?
Khi bạn tính cho nền đắp 5 m và có Sgt, giả sử kết quả ra tổng lún = 40 cm thì cần hiểu đúng như sau:
🔸40 cm này không phải là “độ lún thực tế chắc chắn sẽ xảy ra”.
🔸Nó nên được hiểu là: độ lún lớn nhất (mức lún trần) mà nền có thể đạt tới theo giả thiết thiết kế.
Nói theo cách dễ hình dung:
🔸Độ lún tối đa 40 cm
🔸Còn lún thực tế ngoài công trường có thể nhỏ hơn, tùy tiến độ thi công, thời gian chờ, thoát nước, và điều kiện địa chất thực tế.
Vì vậy, Sgt và “lún tính ra” trong bài toán này mang tính khống chế: Dùng để đảm bảo không vượt giới hạn, chứ không phải để “tiên đoán đúng từng centimet lún thực tế”.
Sgt được xác định như thế nào?
Sgt được xác định theo nguyên tắc: Thử dần Sgt sao cho Sgt bằng tổng lún (bao gồm lún cố kết + lún tức thời), điều này được quy định trong TCCS 41:2022
Cách hiểu thực hành:
1. Cho Sgt ban đầu = 0
2. Lấy H tính toán = H thiết kế + Sgt và tính tổng lún của nền = lún tức thời + lún cố kết với H tính toán
3.Thay Sgt = tổng lún tính ra
4. Lặp lại bước 2 để tính tra tổng lún mới
5. So sánh tổng độ lún tính ra với Sgt thay vào, nếu Tổng độ lún ≈ Sgt (so sánh đến cm là được) thì dừng lại nếu không lặp lại bước 2 cho đến khi thỏa mãn.
Bản chất của việc tìm Sgt là một bài toán tính lặp dần cho đến khi thỏa mãn điều kiện. Thường thì sẽ khoảng 3-4 lần lặp là tìm được Sgt.
Kết luận
✅Độ lún giả thiết (Sgt) là một dạng hệ số an toàn về biến dạng theo tinh thần yêu cầu tính lún của TCCS 41-2022.
✅Sgt giúp bài toán tính lún không bị lệ thuộc vào tiến độ thi công, và đảm bảo lún không vượt quá mức dự phòng.
✅Nếu tính ra 40 cm, hãy hiểu đó là mức lún lớn nhất theo giả thiết thiết kế, không phải “lún thực tế chắc chắn đúng 40 cm”.
✅Chọn Sgt bằng cách thử dần đến khi Sgt = tổng lún tính ra (lún cố kết + lún tức thời).
